Klingon

Στον κόσμο του Star Trek, οι άνθρωποι ταξιδεύουν ανάμεσα στα άστρα και συναντούν δεκάδες διαφορετικούς πολιτισμούς. Ανάμεσα στους πιο αναγνωρίσιμους βρίσκονται οι Klingons, ένας λαός πολεμιστών με έντονη αίσθηση τιμής, παράδοσης και οικογενειακής πίστης. Και όπως κάθε ολοκληρωμένος πολιτισμός, έτσι και οι Klingons έχουν τη δική τους γλώσσα.

Η Klingon, ή tlhIngan Hol όπως ονομάζεται στην ίδια τη γλώσσα, αποτελεί μία από τις γνωστότερες κατασκευασμένες γλώσσες στην ιστορία της επιστημονικής φαντασίας. Αυτό που ξεκίνησε ως κινηματογραφικό τέχνασμα εξελίχθηκε σε ένα οργανωμένο γλωσσικό σύστημα που σήμερα μελετάται και χρησιμοποιείται από ανθρώπους στον πραγματικό κόσμο.

Από μερικές λέξεις σε μια ολόκληρη γλώσσα

Οι πρώτοι ήχοι που παρουσιάστηκαν ως Klingon ακούστηκαν ήδη στην πρώτη κινηματογραφική ταινία Star Trek το 1979. Εκεί, ο ηθοποιός James Doohan, γνωστός ως Scotty, συνέβαλε στη δημιουργία ορισμένων αρχικών φράσεων.

Όταν όμως ετοιμαζόταν το Star Trek III: The Search for Spock (1984), οι δημιουργοί ήθελαν κάτι πολύ πιο ολοκληρωμένο. Δεν αρκούσαν πλέον μερικοί εξωγήινοι ήχοι. Οι Klingons έπρεπε να μπορούν να πραγματοποιήσουν πραγματικούς διαλόγους.

Για τον σκοπό αυτό επιστρατεύτηκε ο Αμερικανός γλωσσολόγος Marc Okrand.

Ο Okrand πήρε το περιορισμένο γλωσσικό υλικό που υπήρχε ήδη και το μετέτρεψε σε μια λειτουργική τεχνητή γλώσσα με φωνολογία, γραμματική και λεξιλόγιο.

Μια γλώσσα που έπρεπε να ακούγεται εξωγήινη

Ο βασικός στόχος ήταν η Klingon να μη θυμίζει εύκολα κάποια συνηθισμένη ανθρώπινη γλώσσα.

Ο Okrand χρησιμοποίησε ήχους και συνδυασμούς ήχων που θα φαίνονταν ασυνήθιστοι στο αγγλόφωνο κοινό. Παράλληλα, προσπάθησε να δημιουργήσει ένα σύστημα που να μπορεί να προφερθεί από ανθρώπους, αφού οι ηθοποιοί έπρεπε να το χρησιμοποιήσουν μπροστά στην κάμερα.

Το αποτέλεσμα είναι μια γλώσσα με τραχιά και δυναμική ηχητική ταυτότητα, η οποία ταιριάζει με την κινηματογραφική εικόνα του πολιτισμού των Klingons.

Χαρακτηριστικοί είναι ήχοι που αποδίδονται στο λατινικό σύστημα γραφής με γράμματα και συνδυασμούς όπως q, Q, tlh και gh.

Ακόμη και η γραφή της λατινικής μεταγραφής είναι ασυνήθιστη: τα κεφαλαία και τα πεζά γράμματα μπορούν να αντιπροσωπεύουν διαφορετικούς ήχους. Επομένως, στη Klingon η ορθογραφία έχει ιδιαίτερη σημασία.

Μια ασυνήθιστη γραμματική

Η Klingon δεν είναι απλώς ένα λεξιλόγιο φανταστικών λέξεων. Διαθέτει συγκεκριμένη γραμματική.

Ένα από τα χαρακτηριστικότερα στοιχεία της είναι η βασική σειρά των όρων στην πρόταση.

Ενώ στα ελληνικά ή στα αγγλικά είμαστε εξοικειωμένοι με προτάσεις όπου το υποκείμενο εμφανίζεται συνήθως πριν από το ρήμα, η Klingon χρησιμοποιεί ως βασικό πρότυπο τη σειρά:

Αντικείμενο – Ρήμα – Υποκείμενο (OVS).

Η επιλογή αυτή ήταν σκόπιμη. Ο Okrand ήθελε η γραμματική να φαίνεται λιγότερο οικεία στο κοινό.

Η Klingon χρησιμοποιεί επίσης πολλά προθήματα και επιθήματα, τα οποία προστίθενται στα ρήματα και στα ουσιαστικά για να μεταφέρουν γραμματικές πληροφορίες.

Έτσι, μια λέξη μπορεί να μεταφέρει πολύ περισσότερες πληροφορίες από όσες θα περίμενε ένας ομιλητής των αγγλικών.

«Qapla’!»: η πιο διάσημη λέξη των Klingons

Αν υπάρχει μία λέξη Klingon που έχει ξεπεράσει τα όρια του Star Trek, αυτή είναι:

Qapla’!

Η λέξη σημαίνει περίπου «Επιτυχία!» και χρησιμοποιείται συχνά ως αποχαιρετισμός ή ευχή.

Δεν είναι τυχαίο ότι μια τόσο σημαντική λέξη συνδέεται με την επιτυχία και τη νίκη. Η γλώσσα σχεδιάστηκε ώστε να αντανακλά, σε κάποιο βαθμό, τον πολιτισμό των Klingons όπως παρουσιάζεται στη μυθολογία του Star Trek.

Ένα άλλο διάσημο παράδειγμα είναι η φράση:

nuqneH

η οποία χρησιμοποιείται ως χαιρετισμός, αλλά η κυριολεκτική της σημασία είναι περίπου «Τι θέλεις;»

Η επιλογή αυτή αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο οι δημιουργοί συνέδεσαν τη γλώσσα με την πολιτισμική εικόνα των Klingons: ακόμη και ένας απλός χαιρετισμός ακούγεται άμεσος και πρακτικός.

Γλώσσα και πολιτισμός

Η Klingon αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον όταν τη δούμε όχι απλώς ως γλωσσικό πείραμα αλλά ως μέρος της δημιουργίας ενός φανταστικού πολιτισμού.

Στο Star Trek, η κοινωνία των Klingons συνδέεται έντονα με έννοιες όπως η τιμή, η μάχη, η οικογένεια, η πίστη, η δύναμη και η δόξα.

Το λεξιλόγιο και οι εκφράσεις της γλώσσας αναπτύχθηκαν μέσα σε αυτό το πολιτισμικό πλαίσιο.

Με αυτόν τον τρόπο, η Klingon βοηθά τον θεατή να αισθανθεί ότι οι Klingons δεν είναι απλώς άνθρωποι με διαφορετική εμφάνιση. Ανήκουν σε έναν πολιτισμό που έχει τον δικό του τρόπο να περιγράφει και να αντιλαμβάνεται τον κόσμο.

Από το Star Trek στον πραγματικό κόσμο

Το πιο παράξενο ίσως κεφάλαιο στην ιστορία της Klingon ξεκινά όταν η γλώσσα εγκαταλείπει την οθόνη.

Το 1985 ο Marc Okrand δημοσίευσε το The Klingon Dictionary, παρουσιάζοντας τη γραμματική και σημαντικό μέρος του λεξιλογίου της γλώσσας.

Οι φίλοι του Star Trek απέκτησαν έτσι τη δυνατότητα να τη μελετήσουν συστηματικά.

Σταδιακά δημιουργήθηκε μια πραγματική κοινότητα ανθρώπων που ενδιαφέρονταν για τη γλώσσα. Ιδρύθηκε ακόμη και το Klingon Language Institute, με στόχο τη μελέτη και την προώθηση της Klingon.

Άνθρωποι άρχισαν να γράφουν κείμενα, να πραγματοποιούν συζητήσεις και να μεταφράζουν έργα στη γλώσσα των Klingons.

Έτσι συνέβη κάτι που ελάχιστοι θα μπορούσαν να είχαν προβλέψει όταν δημιουργήθηκαν οι πρώτες κινηματογραφικές φράσεις: μια γλώσσα ενός φανταστικού εξωγήινου πολιτισμού απέκτησε πραγματικούς μαθητές και ομιλητές στη Γη.

Klingon, Na’vi και οι γλώσσες του Tolkien

Η Klingon μπορεί να συγκριθεί με άλλες διάσημες κατασκευασμένες γλώσσες, όπως η Na’vi του Avatar και η Quenya και η Sindarin του Tolkien.

Υπάρχει όμως μια ενδιαφέρουσα διαφορά.

Ο Tolkien δημιούργησε τις γλώσσες του στο πλαίσιο μιας τεράστιας μυθολογικής και ιστορικής κατασκευής. Τον ενδιέφερε ιδιαίτερα το πώς μια γλώσσα θα μπορούσε να εξελιχθεί μέσα σε χιλιάδες χρόνια.

Η Klingon δημιουργήθηκε αρχικά για έναν πολύ πιο πρακτικό σκοπό: οι ηθοποιοί μιας κινηματογραφικής ταινίας έπρεπε να μιλήσουν πειστικά σαν εξωγήινοι.

Παρόμοια ήταν αργότερα και η πρόκληση της Na’vi στο Avatar.

Και στις τρεις περιπτώσεις, όμως, βλέπουμε την ίδια βασική αρχή: όταν μια φανταστική κοινωνία αποκτά μια συνεπή γλώσσα, ολόκληρος ο κόσμος της αρχίζει να φαίνεται πιο αληθινός.

Όταν η επιστημονική φαντασία γίνεται γλωσσολογία

Η Klingon αποτελεί ένα από τα καλύτερα παραδείγματα του τρόπου με τον οποίο η γλωσσολογία μπορεί να συναντήσει τη λαϊκή κουλτούρα.

Ξεκίνησε ως ένας τρόπος να ακουστούν πειστικοί οι εξωγήινοι χαρακτήρες μιας ταινίας. Στη συνέχεια απέκτησε γραμματική, λεξικό, μαθητές και μια διεθνή κοινότητα ανθρώπων που εξακολουθούν να ασχολούνται μαζί της.

Και αυτό ίσως είναι το πιο συναρπαστικό στοιχείο της ιστορίας της.

Οι Klingons δεν υπάρχουν.

Η γλώσσα τους όμως υπάρχει.

Μπορεί να μελετηθεί, να γραφτεί, να ακουστεί και να χρησιμοποιηθεί για επικοινωνία από πραγματικούς ανθρώπους.

Η Klingon αποδεικνύει έτσι ότι μια τεχνητή γλώσσα μπορεί να ξεφύγει από τα όρια της κινηματογραφικής οθόνης και να αποκτήσει τη δική της ζωή.

Qapla’! — Επιτυχία!