Τα τσακώνικα: η ελληνική διάλεκτος που δεν κατάγεται από την Κοινή

Η συντριπτική πλειονότητα των νεοελληνικών ιδιωμάτων κατάγεται από την ελληνιστική Κοινή, τη γλώσσα που εξαπλώθηκε μετά τον 4ο αιώνα π.Χ. Τα τσακώνικα, που μιλιούνται σε λίγα χωριά της ανατολικής Πελοποννήσου, αποτελούν τη γνωστή εξαίρεση: ανάγονται απευθείας στη δωρική.

Η διαφορά φαίνεται αμέσως στον ήχο. Εκεί που η Κοινή έχει «η», τα τσακώνικα διατηρούν το δωρικό μακρό «α»: «αμέρα» αντί για «ημέρα», «μάτηρ» αντί για «μήτηρ». Δεν πρόκειται για παραφθορά αλλά για συντήρηση ενός τύπου παλαιότερου από αυτόν που επικράτησε αλλού.

Η ορεινή απομόνωση εξηγεί μέρος της επιβίωσης, όχι όμως όλη. Χρειάστηκε και μια κοινότητα που συνέχισε να μεταδίδει τη γλώσσα στα παιδιά της επί αιώνες, ακόμη κι όταν η γύρω περιοχή είχε στραφεί αλλού.

Σήμερα οι ομιλητές είναι λίγοι και κυρίως ηλικιωμένοι. Η καταγραφή τους δεν είναι νοσταλγία: είναι η μόνη ζωντανή μαρτυρία για το πώς ακουγόταν ένας κλάδος της ελληνικής που παντού αλλού έσβησε.